ENDOSKOPİ NEDİR, HANGİ HASTALARA NASIL UYGULANIR?    

Samsun Özel Liman Hastanesi Genel Cerrahi Kliniği’nden Opr. Dr. Aytaç Emre Kocaoğlu endoskopi hakkında bilgi verdi. Endoskopi işleminde birtakım riskler olabileceğini belirten Kocaoğlu, endoskopinin başarısının ve hastanın endoskopiden rahatsızlık duymamasının işlemi kimin yaptığına, nerede yapıldığına ve deneyimli bir yardımcı ekibin olup olmamasına göre değiştiğini söyledi.

NEDEN ENDOSKOPİ?

Endoskopi; kendine ait özel bir ışık kaynağı bulunan, ucundaki kamera aracılığı ile görüntü almayı sağlayan, bükülebilen, tüp şeklinde yaklaşık 110 -140 santimetre uzunluğunda 8-10 milimetre çapında bir aletle; yemek borusu, mide, on iki parmak bağırsağı ve kalın bağırsağın görüntülenmesi işlemidir.Hem teşhis hem de tedavi amacıyla kullanılır. Sebepsiz kilo kayıplarında, karın ağrılarında, uzun süren mide yanma ve ekşimelerinde, göğüs yanmalarında, reflü tanısında, yutma güçlüğü şikayetleri ile kanser taramasında ve bunun gibi daha birçok sindirim sistemini ilgilendiren hastalıkların tanı ve tedavisinde kullanılır. Mideye salınarak yapılan endoskopi işlemine 'gastroskopi', kalın bağırsağa yönelik yapılan endoskopi işlemine ise 'kolonoskopi' denir. Endoskopi teşhis amacıyla kullanıldığı gibi; mide kanamaları gibi durumlarda ve mide poliplerinin alınmasında tedavi amacıyla da kullanılabilmektedir. İşlem esnasında mide içerisinde herhangi bir tümöral oluşum izlenirse, tanıyı kesinleştirmek amacıyla biyopsi alınmasına da olanak sağlar. Son yıllarda endoskopi alanındaki en önemli yeniliklerden birisi de, kapsül endoskopidir. Bu işlemde esas amaç, ince bağırsakların incelenmesidir. Standart endoskopiden farklı olarak fiberoptik kablolar kullanmak yerine, içinde kamera bulunan bir kapsülün yutulması ve bu kapsülün sindirim sistemi boyunca görüntü kaydetmesi ile yapılır. Bu işlemin konfor yüksekliği, ince bağırsakların da görülebilir olması en büyük avantajları iken; herhangi bir şekilde mevcut lezyonlara müdahale imkanının olmaması ise en büyük dezavantajıdır.

Yemek borusu, mide, on iki parmak bağırsağının sürekli ve rahatsız edici şikâyetlerinin nedenini araştırmak ve gerekli durumlarda biyopsi alınarak mikroskobik incelemenin ardından kesin tanının konulması amacıyla gastroskopi yapılır. Ayrıca; helicobakteri pilori denilen bakterinin midede varlığını araştırmak için parça alınmasına, mide poliplerinin alınmasına ve mide kanamalarında uygun durumlarda sklerotrapi yapılmasına olanak sağlar.

Endoskopik cihazlar günümüz tıbbının sahip olduğu en önemli kozlardan biridir. Günümüzde beslenme alışkanlıklarımızdaki değişiklik ve tükettiğimiz hormonlu gıdalar nedeniyle yemek borusu, mide ve kalın bağırsak kanserlerinin sayısının ciddi oranda arttığı görülmektedir. Önceden son evrede yakalanan bu kanserler, endoskopinin yaygınlaşması ile erken evrede yakalanır olmuştur. Endoskopide bugün yardımcı ekipmanların da gelişmesi ile erken evrede saptanan kanser, ameliyata gerek kalmaksızın endoskopik olarak tedavi edilmektedir.

Yemek borusu, mide, barsaklar gibi içi boş organların hastalıklarında elle muayene ya da diğer tetkik yöntemleri ile ancak tahmini bir tanı konulabilir. Bu organların en kesin ve net değerlendirmesini direk içlerini görerek yapmak en güvenilir yöntemdir. Bu işlemin yapılmasını reddetmek hastada bulunması muhtemel bir hastalığı ve onun yapabileceği istenmeyen durumları kabul etmeniz anlamına gelmektedir.

İŞLEME HAZIRLIK AŞAMASI NASILDIR?

İşlemden önce hastadan işlemin özelliklerini ve istenmeden oluşabilecek yan etkileri anladığını, sağlık durumunun değerlendirilmesi için gerekli olduğuna karar verilmiş bu işlemin yapılmasına rıza gösterdiğini belirten bir aydınlatılmış onay kağıdını imzalaması istenir.

Üst sindirim sistemi dediğimiz yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağının görüntülenmesi olan gastroskopi için 6 saat açlık gereklidir. Kalın bağırsağın görüntülenme işlemi olan kolonoskopi içinse kalın bağırsağın daha iyi görülmesi amacıyla, 1-2 gün öncesinden başlayarak dışkıdan temizlenmesi için ilaçla boşaltılması gerekir. Bu arada endoskopi yaptıracak hastalar eğer aspirin gibi kan sulandırıcı ilaç kullanıyorlarsa mutlaka endoskopiyi yapacak ekibi bilgilendirmelidirler.

İŞLEM NASIL YAPILIR?

Endoskopinin başarısı ve hastanın endoskopiden rahatsızlık duymaması kimin yaptığına, nerede yapıldığına, nasıl yapıldığına ve deneyimli bir yardımcı ekibinin olup olmamasına göre değişir. Endoskopik işlemlerde, özellikle gastroskopide ağrı olmaz. Tabii ki endskopik cihazın ağızdan yutturulması sırasında bir miktar öğürtü olabilir ancak son yıllarda bunları azaltmak için sedasyon denilen hastayı rahatlatıcı, hafif uyutucu ilaçlar kullanılmaktadır. Bu sayede hastada hiçbir ağrı hissedilmeden, çok fazla öğürtü olmadan işlem tamamlanabilmektedir. Gastroskopi işlemi sırasında mide içerisini görebilmek için hava verilir. Verilen hava mide içerisinde bir gerginlik yapabilmekte, hasta da bir miktar bu gerginlik hissini duyabilmektedir.

Gerek gastroskopi gerekse kolonoskopi, deneyimli ellerde yapıldığı takdirde son derece kolay ve ağrısız bir yöntemdir. İşlem sırasında duyulabilecek her türlü ağrı ve rahatsızlık şikâyetlerini ortadan kaldırmak için, hastaya yapılacak işlemin özelliğine göre, sakinleştirici ve gerekirse uyutucu anestezi uygulanır. Böylece hasta, işlemi hiçbir şekilde hissetmez.Her iki işlemden yarım saat sonra da kişi yemeğini yiyebilir. Ancak hastanın aldığı anestezinin etkisi nedeniyle aynı gün araç kullanması tavsiye edilmez.

KİMLERE ENDOSKOPİ YAPILMALI?

Üst sistem için; tedavi ile geçmeyen üst karın bölgesi ağrıları, yutma güçlüğü, nedeni bilinmeyen bulantı ve kusmalar, kanamalı hastalıklar, reflüye bağlı yakınmalar, birinci derece yakını mide kanseri olanlar, kansızlıklarının nedeni araştırılanlar, yabancı isim yutanlar, toksik madde içenler, ishali olanlar (Çölyak hastalığı, ZE sendromu gibi),
yayılmış kanseri olanlarda ana odağın bulunması amacıyla ve daha birçok nedenle endoskopi yapılabilir.

Endoskopik olarak PEG (Perkütan Endoskopik Gastrostomi) denilen ve ağız yoluyla beslenemeyen hastaların beslenmesini sağlamak amacıyla, karın duvarından mideye tüp yerleştirilmesi işlemi de uygulabilir. Başka bir deyişle PEG, enteral beslenme için gastrokutaneal fistül oluşturulması işlemidir. Bu yöntem özellikle uzun süre yoğun bakım servislerinde yatan, herhangi bir sebepten dolayı yutma refleksi kaybolmuş olan hastaların beslenmesi için gereklidir. Yutma güçlüğü yapan malign olmayan, motor nöron ve diğer dejeneratif hastalıklar ile akut nörolojik (travma, strok v.s.) ve kronik nörolojik hastalıklar (dejenaratif nörolojik hastalıklar), demans, orofarinks, özefagus ve mide kanseri başlıca PEG endikasyonlarıdır.

Obezitenin tedavisinde vücut kitle indeksi 30-40 arasında olanlarda birincil yöntem olarak ya da vücut kitle indeksi 50’nin üzerinde olanlarda sonrasında uygulanacak ameliyatın risklerini azaltabilmek için mide balonu yerleştirilmesi işlemi endoskopik olarak yapılmaktadır.

Balon dilatasyonu, GIS (Gastro Intestinal System) darlıklarında yakın mesafede olmayan darlıklarda tercih edilmektedir. Yakın mesafe darlıklar için yine endoskopi eşliğinde yapılan buji dalatasyon uygulanmaktadır. Dilatasyon tekniği; tümörlere bağlı GIS darlıklarında ve cerrahi operasyonlardan sonra gelişen darlıklarda kullanılan bir yöntemdir. ince bir kataterin ucunda hava ile şişirilebilen bir balon mevcuttur. Darlık olan bölgeye endoskop vasıtası ile gidildikten sonra, endoskop kanalından katater gönderilir ve darlık olan bölgeye katater geçirilir. Sonra da enjöktörle hava basılarak yavaş yavaş şişirilir. Bu yöntemin avantajı, dilatasyon (genişletme) esnasında işlemin gözle görülmesidir. Uygun genişliğe erişildiğinde işlem sonlandırılır.

Alt sistem için; dışkılama alışkanlıklarının değişmesi (uzun süreli ishal veya kabızlık), dışkı çapında incelme, keçi pisliği şeklinde dışkılama, dışkılama hissi olup tuvalete gidildiğinde boşalamama, açıklanamayan karın ağrısı ve kilo kaybı, bağırsak grafisinde kuşkulu görüntüsü bulunanlar, rektal kanamalar, uzun süren ishaller, yabancı cisimlerin varlığı, ailesinde kalın bağırsak kanseri bulunanlar, kansızlıklar, bağırsak kanseri ameliyatı olmuş hastaların takibi, 50 yaş üzerinde olan her sağlıklı kişi (tarama amaçlı) olarak sınıflandırılabilir.

ENDOSKOPİNİN YAN ETKİLERİ NELERDİR?

Endoskopide görülen riskler çok nadirdir. Gastroskopi ve kolonoskopi işleminin, hem yapılan işleme hem de uygulanan anesteziye bağlı olarak belirli riskleri vardır. İşleme bağlı riskler yüzde 0,2 yi geçmeyen bağırsak delinmesi, kanama gibi riskleri içermektedir. Hastaya uygulanan anesteziklere bağlı riskler ise hastanın sahip olduğu yandaş hastalıklara göre değişmektedir. Bu yüzden her hastaya aynı oranda anestezik ilaç uygulanamamaktadır. Hastanın sahip olduğu yandaş hastalığa göre bazen endoskopi işlemi bile riskli bulunarak uygulanmamaktadır.

Endoskopide çoğunlukla herhangi bir sorun oluşmaz. Bazı hastalarda bir veya iki gün süren boğaz ağrısı hissedilebilir. Bilinci kaybettirmeyen sakinleştirici ilaç seçilmişse, birkaç saat süreyle yorgunluk veya uyku hali olabilir. Endoskopiden sonra çok nadiren solunum yolu enfeksiyonu görülebilir. Çok düşük bir olasılıkla inceleme borusu tarafından üst sindirim yolu yaralanabilir. Bu durum kanama, infeksiyon ve nadiren delinmeye yol açabilir.
İşlemden sonraki 48 saat içerisinde (özellikle giderek ağırlaşan ve önceki mide yanmalarına benzemeyen) karın ağrısı, ateş, solunum güçlüğü, kusma ile ağızdan kan gelmesi durumlarında acilen işlemi yapan endoskopi birimi uzmanına başvurulmalıdır.

Bu bilgiler eşliğinde söyleyebiliriz ki; endoskopi her geçen gün gelişen ve yenilenen teknik bir işlemdir. Sindirim sisteminde kanser öncüsü lezyonların tedavi edilerek veya çıkarılarak kanser gelişiminin engellenmesi, bazı ameliyat gerektiren lezyonların erken dönemde yakalanarak ameliyatın ve hastalığın daha iyi seyretmesinin sağlanması, yutamayan hastalarda mide tüpü aracılığıyla veya yemek borusuna endoskopik olarak genişletici bir işlem yapılarak hastanın beslenmeye devam edebilmesi, kalın bağırsak gelişen darlıklarda uygulanan genişletme tedavileri gibi birçok noktada hastaların gereksiz ameliyat edilmesini önler, erken tanı konulmasını ve hastaların çok daha konforlu bir hayat sürmelerini sağlar.

SAĞLIK
 
Telif Hakkı © Haber Medya Grubu
RSS Samsun haber İletişim